Choroby Zapalne Jelit

Różnorodne stany, które charakteryzują się procesem zapalnym w obrębie przewodu pokarmowego, w szczególności jelita cienkiego i jelita grubego, nazywamy chorobami zapalnymi jelit. Dwa główne typy tych chorób to wrzodziejące zapalenie jelit i choroba Leśniowskiego-Crohna. Szacuje się, że w 2010 roku z ich powodu zmarło na świecie 34 000 osób(źródło)1. Ze względu na siłę objawów a także powikłania długotrwałego leczenia chemicznego pacjenci poszukują często dodatkowych metod leczenia.

W przeprowadzonym w Norwegii badaniu wykazano, że stosowanie medycyny komplementarnej i alternatywnej jest częste wśród osób z chorobami zapalnymi jelit i wynosi 49% w przeciągu roku poprzedzającego badanie(źródło)2. W Hiszpanii 23% spośród chorych cierpiących z powodu chorób zapalnych jelit stosowało w leczeniu metody spoza medycyny głównego nurtu(źródło)3.  

Ponieważ fizjologia i patologia układu pokarmowego zajmuje w Medycynie Chińskiej poczesne miejsce, chorzy często wybierają techniki wywodzące się z tego systemu, takie jak akupunktura i moksowanie. 

W  2013 opublikowano metaanalizę 43 kontrolowanych badań klinicznych dotyczących skuteczności akupunktury i moksowania w leczeniu chorób zapalnych jelit(źródło)4. Dziesięć spośród analizowanych badań porównywało skuteczność akupunktury z leczeniem sulfasalazyną. Ich wyniki wskazują, że akupunktura i moksowanie są terapiami skuteczniejszymi niż doustne stosowanie preparatów sulfasalazyny. Autorzy tego opracowania w dyskusji omówili istotne różnice w jakości poszczególnych badań, a także przedstawili osobno wyniki trzech badań o najwyższej jakości:

  1. Zhou i Jin przeprowadzili eksperyment na 220 pacjentach porównując skuteczność stosowania akupunktury i moksowania ze skutecznością doustnej terapii sulfasalazyną(źródło)5. W grupie badanej skuteczność wynosiła 84,5% i była znamiennie wyższa niż w grupie kontrolnej, gdzie wyniosła 68,2 %
  2. Stefanie Joos z zepołem opublikowała wyniki dwóch doskonale zaprojektowanych badań. Pierwsze z nich dotyczyło skuteczności akupunktury w leczeniu choroby Leśniowskiego-Crohna(źródło)6 Udowodniono w nim, że akupunktura znamiennie lepiej niż fałszywa akupunktura redukowała indeks aktywności choroby (250 +/- 51 do 163 +/- 56 w porównaniu do 220 +/- 42 do 181 +/- 46). W obu grupach poprawiła się również jakość życia chorych. Dodatkowo, w grupie leczonej akupunkturą znamiennie spadło stężenie kwaśnej alfa(1)- glikoproteiny.
  3. Kolejna praca zespołu Stefanie Joos dotyczyła stosowania akupunktury w leczeniu wrzodziejącego zapalenia jelit(źródło)7. Podobnie jak w przypadku choroby Leśniowskiego – Crohna, tak i teraz  akupunktura okazała się skuteczniejsza od fałszywej akupunktury w redukcji Indeksu Aktywności Zapalenia Jelit (Colitis Activity Index) z 8,0 +/- 3,4 do 4,2 +/- 2,4 w porównaniu do 6,5 +/- 3,2 do 4,8 +/- 3,9. Jakość życia poprawiła się w obu grupach, z trendem faworyzującym grupę akupunktury.

Opisane wyniki są zbieżne z wcześniejszą metaanalizą obejmującą wyniki 11 badań klinicznych, przeprowadzoną przez inny zespół badaczy, którzy zakończyli ją wnioskiem, że akupunktura i moksowanie są skuteczniejsze w leczeniu wrzodziejącego zapalenia jelit niż leki medycyny zachodniej przy mniejszej ilości działań niepożądanych(źródło)8.

W 2010 roku zespół, w skład którego wszedł znany przeciwnik akupunktury Edzard Ernst, opublikował metaanalizę skuteczności moksowania w leczeniu wrzodziejącego zapalenia jelit(źródło)9. Do analizy włączono 5 badań uzyskując wyniki sugerujące wyższość moksowania nad leczeniem konwencjonalnym, tym niemniej ze względu na niską jakość badań, a także na fakt, że wszystkie pochodziły z Chin, powstrzymano się przed rekomendowaniem tej metody. 

POZIOM DOWODÓW
Poziom dowodów
Choroby zapalne jelit - mechanizmy

Jak opisano powyżej skuteczność akupunktury i moksowania w leczeniu chorób zapalnych jelit przewyższa skuteczność współczesnej farmakoterapii. Badacze starają się więc opisać molekularne mechanizmy tak wysokiej skuteczności wspomnianych metod. Do tego celu wykorzystują zarówno modele zwierzęce, jak i badania pacjentów.

World Journal of Gastroenterology wydrukowa opis niezwykle interesującego eksperymentu przeprowadzonego na szczurachu których wywołano wrzodziejące zapalenie jelit. Po zastosowaniu terapii moksą uzyskano wycofanie się zmian histologicznych w postaci obrzęku błony śluzowej, jej erozji i tworzenia się wrzodów. Dodatkowo zmniejszyła się infiltracja ściany jelita przez komórki zapalne, poprawił się też wygląd gruczołów jelitowych. Co najciekawsze, zaobserwowano pokrywanie się powstałych wrzodów nowym nabłonkiem, co świadczy o indukcji procesów naprawczych. Jednym z celów eksperymentu było zbadanie wpływu moksowania na florę bakteryjną jelit, jako że jej zaburzenia opisywane są jako jeden z możliwych powodów rozwoju stanu zapalnego. Na podstawie badań genetycznych wykazano, że moksowanie doprowadziło do zwiększenia ilości fizjologicznych bakterii, takich jak Bifidobacterium i Lactobacillus, radykalnie zmniejszonych u szczurów chorych na wrzodziejące zapalenie jelit. W tym samym czasie ilość patologicznych bakterii Bacteroides fragilis i Escherichia coli została znacząco zmniejszona. Istotnie zmniejszyły się również poziomy prozapalnych cytokin: Interleukiny-12 i TNF-α. 

Wcześniejsze badanie z wykorzystaniem szczurzego modelu dało podobne efekty. Zarówno elektroakupunktura, jak i moksowanie spowodowały zmiany histologiczne w postaci zmniejszenia naciekania ściany jelita przez komórki zapalne, zlikwidowania nacieków neutrofili i obrzęku. Podobnie jak w omówionym powyżej badaniu, pod wpływem akupunktury i moksowania rozpoczęły się w ścianie jelita procesy naprawcze. Poziomy cytokin prozapalnych IL-1β, IL-6 i TNF-α uległy istotnej redukcji. Pobudzona została również apoptoza neutrofili

Wyniki te są spójne z kolejnym badaniem na szczurach, w którym również wykazano pozytywny wpływ moksowania na naprawę nabłonka jelit, a także zmniejszenie poziomu prozapalnego TNF-α, oraz jego receptorów (TNFR1 i TNFR2) w błonie śluzowej jelit.

Podobny wpływ moksowania na regerację ściany jelita został opisany w innym artykule opublikowanym w 2011 roku.  Tak jak w poprzednich badaniach i tutaj stwierdzono zmniejszoną ilość apoptotycznych komórek nabłonka jelit i wzbudzoną regenerację uszkodzeń powstałych w wyniku procesu zapalnego. Dodatkowo zanotowano istotny wzrost ekspresji okludyny, klaudyny-1 i ZO-1, czyli białek wchodzących w skład połączeń ścisłych między komórkami nabłonka, co odpowiada uszczelnieniu jelit. 

Poza eksperymentami na zwierzętach, sprawdza się również wpływ moksowania na chorych cierpiących z powodu wrzodziejącego zapalenia jelit. W badaniu opublikowanym w 2009 roku stwierdzono wpływ moksowania na zmniejszenie ekspresji mRNA dla cytokin prozapalnych IL-8 i ICAM-1, a także na pobudzenie procesów naprawczych w ścianie jelit.

BIBLIOGRAFIA

1  Lozano, R et al. „Global and regional mortality from 235 causes of death for 20 age groups in 1990 and 2010: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2010”. Lancet Dec 15, 2012, 380 (9859): 2095–128

2 Opheim R, Bernklev T, Fagermoen MS, Cvancarova M, Moum B. „Use of complementary and alternative medicine in patients with inflammatory bowel disease: results of a cross-sectional study in Norway.” Scand J Gastroenterol. 2012 Dec;47(12):1436-47. doi: 10.3109/00365521.2012.725092. Epub 2012 Sep 25.

3 Fernández A, Barreiro-de Acosta M, Vallejo N, Iglesias M, Carmona A, González-Portela C, Lorenzo A, Domínguez-Muñoz JE „Complementary and alternative medicine in inflammatory bowel disease patients: frequency and risk factors”. Dig Liver Dis. 2012 Nov;44(11):904-8. doi: 10.1016/j.dld.2012.06.008. Epub 2012 Jul 12

4 Ji J, Lu Y, Liu H, Feng H, Zhang F, Wu L, Cui Y, Wu H „Acupuncture and moxibustion for inflammatory bowel diseases: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials.” Evid Based Complement Alternat Med. 2013;2013:158352. doi: 10.1155/2013/158352. Epub 2013 Sep 24.

5 G. Y. Zhou and J. H. Jin, “Effect of electroacupuncture plus moxibustion combined with medicine on ulcerative colitis,” Chinese Archives of Traditional Chinese Medicine, vol. 26, no. 9, 2069–2071, 2008.

6 S. Joos, B. Brinkhaus, C. Maluche et al., “Acupuncture and moxibustion in the treatment of active Crohn’s disease: a randomized controlled study,” Digestion, vol. 69, no. 3, pp. 131– 139, 2004.

7 Joos S, Wildau N, Kohnen R, Szecsenyi J, Schuppan D, Willich SN, Hahn EG, Brinkhaus B. „Acupuncture and moxibustion in the treatment of ulcerative colitis: a randomized controlled study.” Scand J Gastroenterol. 2006 Sep;41(9):1056-63.

8 Mu J P, Wu H G, Zhang Z Q, Liu H R, Zhu Y, Shi Z, Wang X M.  „Meta-analysis on acupuncture and moxibustion for treatment of ulcerative colitis.” Chinese Acupuncture and Moxibustion 2007; 27(9): 687-690

9 Lee DH, Kim JI, Lee MS, Choi TY, Choi SM, Ernst E. „Moxibustion for ulcerative colitis: a systematic review and meta-analysis”BMC Gastroenterology 2010, 10:36  doi:10.1186/1471-230X-10-36

O AUTORZE